Nasıl hesaplanır?
Tavan ve taban fiyatı formülü
Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda bir hissenin gün içinde gidebileceği en yüksek fiyat (tavan), baz fiyatın %10 üstüdür; en düşük fiyat (taban) ise %10 altıdır. Ardışık tavanlarda her gün bir önceki günün tavan fiyatı baz alındığı için artış bileşik işler.
n. tavan fiyatı = Başlangıç fiyatı × 1,10ⁿ · n. taban fiyatı = Başlangıç fiyatı × 0,90ⁿ
Hedefe gereken tavan sayısı = ⌈ log(Hedef ÷ Fiyat) ÷ log(1,10) ⌉
Örnek: 10 TL'lik hisse
10 TL'den başlayan bir hisse 1. tavanda 11,00 TL, 3. tavanda 13,31 TL, 5. tavanda 16,11 TL, 10. tavanda 25,94 TL olur. Yani 5 tavan %50 değil %61, 10 tavan %100 değil yaklaşık %159 getiri demektir. 1.000 lotluk 10.000 TL'lik pozisyon 10 tavan sonunda yaklaşık 25.937 TL eder.
Hedef fiyattan geriye gitmek de aynı mantıkla çalışır: 10 TL'lik hissenin 20 TL'ye ulaşması için log(2) ÷ log(1,10) ≈ 7,27 çıkar, yani 8 tavan gerekir; 7. tavanda fiyat 19,49 TL'de kalır.
Taban serisi daha sert işler
Taban tarafında matematik aleyhinize çalışır. 5 tabanda fiyat %50 değil %40,95 düşer; ama bu kaybı geri almak için %69,35 yükseliş, yani 6 tavan gerekir. Bir tavanın ardından gelen bir taban da fiyatı başladığı yere döndürmez: 10 TL, tavanla 11 TL'ye, ardından tabanla 9,90 TL'ye iner.
Hesaplamanın sınırları
- Fiyat adımı: Borsa gerçek tavan ve taban fiyatını fiyat adımına (kademe) göre yuvarlar. Araç bu yuvarlamayı yapmaz; sonuçlar yaklaşıktır ve aracı kurum ekranındaki rakamdan birkaç kuruş sapabilir. Seri uzadıkça fark birikir.
- Baz fiyat: ertesi günün baz fiyatı çoğunlukla önceki günün kapanış fiyatıdır. Hisse limitte kapanmazsa seri o gün kırılır; tablo her günün limitte kapandığını varsayar.
- Tedbirler: sert hareketlerde Borsa İstanbul hisseye brüt takas ya da tek fiyat gibi volatilite tedbirleri uygulayabilir. Bu, işlem koşullarını değiştirir ama tavan matematiğini değiştirmez.
- Senaryo, tahmin değil: tablo bir hisse tavan yaparsa ne olacağını gösterir, yapacağını değil. Tavan vaadiyle yapılan yönlendirmelere karşı dikkatli olun.
Sık sorulan sorular
Tavan fiyatı nasıl hesaplanır?
Tavan fiyatı baz fiyatın %10 fazlasıdır: baz fiyat × 1,10. Baz fiyat çoğunlukla bir önceki günün kapanış fiyatıdır. Borsa İstanbul bu değeri fiyat adımına göre yuvarladığı için aracı kurum ekranındaki tavan, araçtaki yaklaşık değerden birkaç kuruş farklı olabilir.
Taban serisi nasıl hesaplanır?
Her taban bir önceki fiyatın %10 altıdır, yani fiyat her gün 0,90 ile çarpılır. 10 TL'lik hisse 1. tabanda 9 TL, 3. tabanda 7,29 TL, 5. tabanda yaklaşık 5,90 TL olur. Araçta yönü 'Taban serisi' seçerek tüm seriyi tabloda görebilirsiniz.
Halka arzda tavan serisi nasıl hesaplanır?
Başlangıç fiyatı olarak halka arz fiyatını yazın; ilk işlem gününde baz fiyat genellikle halka arz fiyatıdır. 20 TL'ye arz edilen bir hisse ilk gün tavan yaparsa 22 TL, 5 tavan üst üste gelirse yaklaşık 32,21 TL, 10 tavanda yaklaşık 51,87 TL olur. Halka arz sonrası tavan serisinin süreceğinin garantisi yoktur; tablo yalnızca senaryo hesabıdır.
Hedef fiyata kaç tavanda ulaşılır?
Gereken tavan sayısı = log(hedef ÷ fiyat) ÷ log(1,10), sonuç bir üst tam sayıya yuvarlanır. 10 TL'lik hissenin 20 TL'ye çıkması için sonuç 7,27, yani 8 tavan gerekir. Araçtaki 'Hedef fiyata kaç tavanda ulaşır?' kutusu bu hesabı sizin için yapar.
Bir tavan ve bir taban art arda gelirse fiyat eski yerine döner mi?
Dönmez. 10 TL'lik hisse tavanla 11 TL'ye, ardından tabanla 9,90 TL'ye iner; sonuç %1 kayıptır. Yüzdeler hep son fiyat üzerinden işlediği için kayıplar kazançlardan ağır basar: 5 tabanın kaybını geri almak için 6 tavan gerekir.