Aracı Kurum Dağılımı (AKD) Nedir? Takas Analizi Nasıl Yapılır?

Kısa cevap: Aracı kurum dağılımı (AKD), bir hissenin seçtiğiniz tarih aralığında hangi aracı kurumlar üzerinden ne kadar alınıp satıldığını gösteren tablodur. Takas analizi ise işlemler kesinleştikten sonra payların hangi aracı kurumda saklandığını izler. AKD kimin alıp sattığını, takas ise payların hangi kurumda biriktiğini gösterir; doğru sonuç için ikisini birlikte okumak gerekir.

Bir hisseye yatırım yapmaya karar verirken ilk baktığım yerler aracı kurum dağılımı ve takas ekranıdır. 20 yıllık yatırımcılığımda gördüğüm şu: grafik size fiyatın ne yaptığını söyler, AKD ve takas ise o fiyatı kimin hareket ettirdiğine dair ipucu verir. Bu yazıda önce AKD'nin ne olduğunu ve nereden bakıldığını, sonra takasın nasıl işlediğini, en sonda da ikisini birlikte nasıl okuduğumu örnek tablolarla anlatıyorum.

Aracı kurum dağılımı (AKD) nedir?

Aracı kurum dağılımı, Borsa İstanbul'da işlem gören bir hisse senedinde alım ve satım işlemlerini gerçekleştiren aracı kurumların bu işlemlerdeki paylarını gösteren tablodur. Kısaca AKD denir. Ekran, seçtiğiniz gün ya da tarih aralığında her kurumun o hisseden kaç lot aldığını, kaç lot sattığını ve sonunda net alıcı mı satıcı mı kaldığını gösterir.

Bir borsacının "AKD'ye baktın mı?" ya da "aracı kurum dağılımına baktın mı?" dediğini duyarsanız, sorduğu aslında şudur: "Bu hisseyi kimin alıp sattığını inceledin mi?"

Burada bir ayrıntı önemli: AKD size tek tek yatırımcıları değil, işlemin geçtiği aracı kurumu gösterir. Aracı kurum, yatırımcıların alım satım emirlerini borsaya ileten, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) izniyle çalışan yatırım kuruluşudur. Bir kurumun güçlü alıcı görünmesi, alanın tek bir büyük yatırımcı olduğu anlamına gelmez; o kurum binlerce müşterisinin emrini aynı anda taşıyor olabilir. Aracı kurumların tam olarak ne iş yaptığını merak ediyorsanız borsada aracılık hizmetleri ve aracı kurumlar yazısına bakabilirsiniz.

AKD ekranında hangi bilgiler yer alır?

• Aracı kurum: İşlemin geçtiği kurumun adı.
• Alış (lot): Kurumun seçilen dönemde o hisseden aldığı toplam lot.
• Satış (lot): Kurumun aynı dönemde sattığı toplam lot.
• Net (lot): Alış eksi satış. Artıdaysa kurum net alıcı, eksideyse net satıcıdır.
• Ortalama maliyet: Kurumun alışlarının ya da satışlarının lot ağırlıklı ortalama fiyatı. Birçok ekranda alış ve satış maliyeti ayrı sütunlarda gösterilir.
• Pay (%): Kurumun işlemlerinin o hissedeki toplam işlem hacmi içindeki payı.

Ortalama maliyet, fiyatların basit ortalaması değil, lot sayısıyla ağırlıklandırılmış ortalamadır. Aynı hesabı kendi alımlarınız için ortalama maliyet hesaplama aracıyla yapabilirsiniz.

Bir de şunu bilin: her işlemin bir alıcısı ve bir satıcısı olduğu için tablodaki tüm kurumların alış toplamı satış toplamına eşittir, net lotların toplamı da sıfırdır. Yani AKD'de "herkes alıyor" diye bir tablo olamaz; önemli olan, alımın ve satımın kimde toplandığıdır.

Örnek AKD tablosu ve nasıl okunur?

Aşağıdaki tablo, XYZ adında hayali bir hissenin bir günlük aracı kurum dağılımını gösteriyor. O gün toplam 1.000.000 lot işlem görmüş. Kurum adları da hayalidir; amaç ekranın nasıl okunduğunu göstermek.

Aracı kurum	Alış (lot)	Satış (lot)	Net (lot)	Alıştaki payı
A Yatırım	320.000	40.000	+280.000	%32
B Yatırım	180.000	60.000	+120.000	%18
C Yatırım	90.000	150.000	−60.000	%9
D Yatırım	70.000	130.000	−60.000	%7
Diğer kurumlar	340.000	620.000	−280.000	%34
Toplam	1.000.000	1.000.000	0	%100

Bu tabloyu şöyle okurum: alış tarafında iki kurum (A ve B) günün alımlarının yarısını yapmış ve birlikte 400.000 lot net alıcı kalmış. Satış tarafı ise dağınık: en büyük iki satıcı C ve D bile satışların ancak %28'ini yapmış, geri kalanı küçük paylarla diğer kurumlara yayılmış. Alımın birkaç kurumda toplandığı, satışın dağınık olduğu bu görüntüye piyasada "alıcılar toplu, satıcılar dağınık" denir ve dikkatimi çeker.

Ama tek bir günün tablosu karar vermek için yetmez. Aynı tabloyu birkaç gün, hatta birkaç hafta için açar, A ve B'nin alımı sürdürüp sürdürmediğine ve ardından takasta bu payların nereye gittiğine bakarım. AKD bir ipucudur, al ya da sat sinyali değildir.

Aracı kurum dağılımı nereden bakılır?

AKD'ye bakmanın üç yaygın yolu var:

1. Veri programları: Matriks gibi profesyonel veri programları AKD'yi gün içinde, tarih aralığı seçerek ve kurum bazında ayrıntılı gösterir. Bunun için çoğu zaman ücretli bir veri paketi gerekir.
2. Aracı kurum uygulamaları: Birçok aracı kurum ve banka, müşterilerine mobil uygulama ya da web arayüzü üzerinden AKD ve takas ekranı sunar. Özel bir program almadan buradan da bakabilirsiniz. Hesap açarken bu ekranların olup olmadığına bakmak, doğru aracı kurum seçimi yaparken komisyonun yanında dikkate alınacak ölçütlerden biridir.
3. Finans siteleri: Bazı finans siteleri AKD verisini ücretsiz yayımlar; ancak bu veri çoğunlukla gecikmeli ya da gün sonu verisidir.

Aynı ekranı tek bir hisse yerine tüm piyasa için açtığınızda da BIST'teki aracı kurum işlem hacimlerini, yani hangi kurumun ne kadar işlem yaptığını gösteren sıralamayı görürsünüz. Birçok platform bunu piyasa geneli AKD olarak sunar.

Aracı kurum dağılımı analizi nasıl yapılır?

Yukarıda gördüğünüz veriler bir hissenin günlük verileridir; o gün içinde olanları size söyler. Tarih aralığını değiştirerek farklı tarihlerdeki alım satım işlemlerini görüntüleyebilir, böylece kimin ne kadar hisse aldığını görebilirsiniz.

Ben AKD analizini şu sırayla yaparım:

1. Tarih aralığını seçin. Gün içi işlem için o günün AKD'sine, kısa ve orta vade için son 5, 10 ve 20 işlem gününün toplamına bakın. Tek bir günün verisi yanıltıcı olabilir.
2. İlk beş alıcıya ve ilk beş satıcıya bakın. Tabloyu net lota göre sıralayın. Alımın birkaç kurumda toplanıp toplanmadığına, satışın dağınık olup olmadığına bakın.
3. Net alıcının maliyetini not edin. Güçlü bir alıcının ortalama maliyeti, fiyat o seviyeye döndüğünde neler olduğunu izlemek için işe yarar bir referanstır.
4. Süreklilik arayın. Aynı kurum birkaç gün üst üste net alıcıysa bu, tek günlük bir alımdan daha anlamlıdır. Dün alan kurumun bugün satıcı olması da bir bilgidir.
5. Takasla doğrulayın. AKD'de gördüğünüz alımın gerçekten o kurumda kalıp kalmadığını takas verisinden kontrol edin. Bu adımı aşağıda örnekle anlatıyorum.

Özellikle kısa ve orta vadeli pozisyonlarınızda takip etmeniz gereken en önemli yer aracı kurum dağılımıdır; zamanla sık sık açtığınız bir ekran haline gelecektir. Gün içi işlem yapıyorsanız AKD'yi her seans baktığınız bir ekran olarak düşünün; day trade'in diğer adımları için day trading nasıl yapılır rehberime göz atabilirsiniz.

AKD'nin göremediği şey: virman

Fakat aracı kurum dağılımında görünen alıcı ve satıcı her zaman doğru resmi vermez. Örneğin bir oyuncu aldığı payları başka bir aracı kurumdaki hesabına virmanlıyorsa (hesaplar arası aktarım) bunu AKD'de göremezsiniz, çünkü virman bir alım satım işlemi değildir.

"O halde aracı kurum dağılımının ne önemi kalıyor?" sorusu aklınıza gelmiş olabilir. İşte tam bu noktada imdadınıza takas yetişir; ikisini birlikte kullandığınızda bu sorunun nasıl çözüldüğünü göreceksiniz. Yazıyı sonuna kadar okumanızı öneririm, yoksa iki kavram birbirine karışabilir.

Borsada takas nedir?

Hisse takası, borsada gerçekleşen bir alım satım işleminden sonra payların alıcıya, paranın da satıcıya geçmesini sağlayan süreçtir. İşlemin ekranda gerçekleşmesi ile mülkiyetin el değiştirmesi aynı an değildir; aradaki tamamlanma sürecine takas denir. Borsa İstanbul pay piyasasında takas, İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank) üzerinden yürür; paylar ise Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde kayden tutulur.

Basitçe söylemek gerekirse, hisse alan yatırımcının ödediği para satıcıya, satıcının sattığı hisse senedi ise alıcıya transfer edilir. Aynı mantık tahvil gibi diğer menkul kıymetler için de geçerlidir.

Takas süreci adım adım

Hisse takasının temel amacı, payların ve paranın güvenilir bir şekilde el değiştirmesini sağlamaktır. Süreç şu adımlardan oluşur:

1. Emir girilir: Yatırımcılar aracı kurum platformları üzerinden alım ya da satım emri verir. Emir, belirli bir fiyattan belirli miktarda pay alma ya da satma talebidir.
2. Emirler eşleşir: Borsa İstanbul'un işlem sistemi uygun alış ve satış emirlerini eşleştirir; işlem bu anda gerçekleşmiş olur.
3. Takas başlar: İşlem bilgileri takas kuruluşuna iletilir; alıcının para, satıcının pay teslim yükümlülüğü belirlenir.
4. Takas tamamlanır: Takas günü geldiğinde paylar alıcının hesabına, bedel de satıcının hesabına geçer. Böylece iki taraf da yükümlülüğünü yerine getirmiş olur.

Hisse takası işlemleri borsanın, takas kuruluşunun ve aracı kurumların uyduğu kurallara ve güvenlik önlemlerine tabidir. Bu sayede işlemler düzenli biçimde tamamlanır ve piyasa katılımcılarının güveni korunur.

Borsada takas bakiyesi ne zaman hesaba geçer?

• Borsa İstanbul pay piyasasında takas T+2 esasına göre yapılır: işlemin gerçekleştiği gün T ise, paylar ve para iki iş günü sonra kesin olarak el değiştirir. Pazartesi aldığınız hisse Çarşamba, Cuma aldığınız hisse ise (arada tatil yoksa) ertesi haftanın Salı günü takasa yansır.
• Hisse sattığınızda satış tutarı hesabınızda takastan gelecek bakiye olarak görünür; T+2 dolana kadar bu parayı çekemezsiniz. Takastaki parayla hisse alıp alamayacağınızı aşağıdaki sık sorulan sorular bölümünde cevapladım.
• Bazı hisselere Borsa İstanbul'un volatilite bazlı tedbir sistemi (VBTS) kapsamında brüt takas uygulanır. Brüt takastaki bir hissede alış ve satışlar netleştirilmez; aldığınız payı takas tamamlanmadan satamazsınız, yani o hissede gün içi al-sat yapamazsınız. İşleme girmeden önce hissenin tedbir durumuna bakın.

Takas analizi nasıl yapılır?

Takas ekranı, bir hissenin hangi aracı kurumda ne kadar saklandığını, yani kurum bazında pay bakiyelerini gösterir. Takas analizi ise bu bakiyelerin seçtiğiniz tarih aralığında nasıl değiştiğini incelemektir: hangi kurumda pay birikiyor, hangisinden çıkıyor?

Takas analizi, hisseyi uzun süre taşıyan yatırımcıların daha çok kullanması gereken bir yöntemdir. Takasa günlük bakmak size anlamlı bir sonuç vermez, verdiği sonuçlar da çoğu zaman doğru olmaz; çünkü alınan hisseler T+2 nedeniyle takasa iki iş günü sonra yansır.

Önemli bilgi: Bu zaman farkı nedeniyle aracı kurum dağılımı kısa süreli bakış için, takas ise uzun vadeli yatırımda daha iyi sonuç verir.

Hisseyi taşıyacak olanlar virmanlarını tamamladıktan sonra hareketi en rahat göreceğiniz yer takastır; uzun vadeli baktığınız için günlük gürültü de araya pek girmez. Ben takas analizini şu adımlarla yapıyorum:

1. Tarihi iki iş günü kaydırın. AKD'de Pazartesi-Cuma arasına baktıysanız, takasta Çarşamba'dan ertesi haftanın Salı gününe kadar olan değişime bakın. Arada resmî tatil varsa tarihler de kayar. Bazı platformlar takas verisini işlem tarihine göre kendisi kaydırarak gösterir; kullandığınız ekranın hangi tarihi esas aldığını bir kez kontrol edin.
2. Kurum bazında değişimi sıralayın. Seçtiğiniz dönemde bakiyesi en çok artan ve en çok azalan kurumlara bakın.
3. AKD neti ile takas değişimini karşılaştırın. Bir kurumun AKD'deki net alımı ile takastaki bakiye artışı birbirine yakınsa, alınan pay o kurumda kalmış demektir.
4. Fark varsa virmanı arayın. AKD'de neredeyse hiç işlem yapmadığı halde takas bakiyesi artan kurum, payların virmanla gittiği yer olabilir.
5. Farkın büyüklüğünü fiili dolaşımla kıyaslayın. Hissenin fiili dolaşımdaki pay sayısına göre küçük kalan farkları çok da kafanıza takmayın.

Sonuçlar her zaman birebir çıkmayabilir, daha doğrusu size öyle gelecektir. Bunun bir sebebi de hisseyi alan kurumun birden fazla ana hesap ve trader hesabı taşımasıdır; takas size kurumu gösterir, kurumun içindeki hesapları ayırmaz.

Örnek: AKD ile takası birlikte okumak

Bir örnekle somutlaştırayım. Diyelim ki bir yatırımcı A Yatırım üzerinden 10 milyon lot aldı, sonra bu payları 2'şer milyon lot halinde başka aracı kurumlardaki beş hesabına virmanladı. AKD'de bu 10 milyon lot yalnızca A Yatırım'ın alışı olarak görünür; virmanların hiçbiri AKD'ye yansımaz. Birkaç gün sonra takasta ise A Yatırım'ın bakiyesinin bu alım kadar artmadığını, buna karşılık beş farklı kurumun bakiyesinin 2'şer milyon lot arttığını görürsünüz.

Kafanız karışmasın: hisse hâlâ aynı kişinin elinde, yalnızca takasta durduğu kurum değişti. Bu da takibi zorlaştırır. Yukarıda "virmanlı hisseyi aracı kurum dağılımında göremezsiniz" derken kastettiğim buydu. Bu zor kısmı çözdüğünüzde tahtayı okumada önemli bir adım atmış olursunuz.

Aynı mantığı hayali XYZ hissesinin bir haftalık verisiyle tabloya dökelim:

Aracı kurum	AKD net (Pzt-Cuma, lot)	Takas değişimi (Çar-Salı, lot)	Fark (lot)	Yorum
A Yatırım	+600.000	+100.000	−500.000	Alınan payın bir kısmı başka kurumlara gitmiş
E Yatırım	+10.000	+260.000	+250.000	AKD'de alım yok denecek kadar az, takasta artış var: virman girişi olabilir
F Yatırım	0	+250.000	+250.000	AKD'de hiç işlem yok, takasta artış var: virman girişi olabilir
C Yatırım	−350.000	−350.000	0	Satış takasla birebir uyumlu

Bu tabloda A Yatırım, AKD'de haftanın en güçlü alıcısı. Ama takasta bakiyesi yalnızca 100.000 lot artmış. Aynı hafta AKD'de neredeyse hiç işlem yapmayan E ve F Yatırım'ın bakiyesi ise, AKD'deki işlemlerinin açıklayabileceğinden 250.000'er lot fazla artmış. Bu görüntü, A'dan alınan payların yaklaşık 500.000 lotunun E ve F'ye virmanlandığını düşündürür. Kesin bilgi değildir, ama AKD'ye tek başına bakan birinin göremeyeceği bir ipucudur.

AKD ile takas analizi arasındaki farklar

	Aracı kurum dağılımı (AKD)	Takas analizi
Ne gösterir?	Hangi kurumun ne kadar alıp sattığını	Payların hangi kurumda saklandığını ve bakiye değişimini
Ne zaman yansır?	İşlem anında ya da kısa bir gecikmeyle	Takas tamamlandıktan sonra (T+2)
Virmanı gösterir mi?	Hayır, virman bir alım satım işlemi değildir	Kurumlar arası virmanı bakiye değişimi olarak gösterir; aynı kurum içindeki hesaplar arası aktarımı göstermez
Hangi vade için uygun?	Gün içi ve kısa vade	Orta ve uzun vade
Zayıf yönü	Virmanı göremez	Gecikmelidir, günlük değişim tek başına yanıltabilir

Takas analizi ve aracı kurum dağılımı, birbirini tamamlayan ve birbirini doğrulayan iki çalışma arkadaşı gibidir. AKD'de gördüğünüz hareketi takasta doğrulamadan bir sonuca varmamaya çalışın.

AKD ve takas okurken sık yapılan hatalar

• Tek günlük veriye karar bağlamak. Bir günlük AKD gürültü içerir; birkaç günün ve birkaç haftanın toplamına bakın.
• Takas tarihini kaydırmamak. AKD ile takası aynı tarih aralığında karşılaştırırsanız, T+2 farkı yüzünden aslında olmayan bir uyumsuzluk görürsünüz.
• Kurumu kişi sanmak. Bireysel müşterisi çok olan bir kurumun alıcı görünmesi, büyük bir yatırımcının girdiği anlamına gelmeyebilir.
• Her uyumsuzluğu bir oyun sanmak. Virman ve kurum değiştirme olağan işlemlerdir; uyumsuzluk tek başına kötü niyet göstermez.
• AKD'yi tek başına al-sat sinyali saymak. AKD ve takas size kimin alıp sattığına dair ipucu verir, fiyatın nereye gideceğini söylemez. Ben bu veriyi her zaman grafikle birlikte okurum. Grafik tarafında temeliniz zayıfsa ücretsiz teknik analiz eğitimi yazımla başlayabilirsiniz.

Video: Takas analizi ve aracı kurum dağılımı nasıl yapılır?

Konuyu ekran üzerinde adım adım anlattığım ücretsiz takas analizi videosunu da izlemenizi öneririm; yazıdaki adımları canlı ekranda görmek işinizi kolaylaştırır.

AKD ve takas okumayı nasıl geliştirirsiniz?

AKD ve takas, kitaptan çok ekran başında öğrenilen konular. Kendi başınıza çalışmak için önerim şu:

1. Takip ettiğiniz 3-5 hisse seçin ve her gün kapanıştan sonra AKD'de ilk beş alıcıyı ve ilk beş satıcıyı not edin.
2. Haftada bir, takasta aynı kurumların bakiye değişimine bakın ve AKD notlarınızla karşılaştırın.
3. Tutarsızlık gördüğünüz her durumda nedenini bulmaya çalışın: virman mı, tarih kayması mı, kurum içi hesap dağılımı mı?
4. Bu notları fiyat grafiğiyle yan yana koyun. Birkaç hafta sonra hangi durumda işe yaradığını, hangisinde yanılttığını kendiniz görürsünüz.

Borsaya yeni başlıyorsanız önce borsa nedir ve nasıl oynanır yazısıyla temeli kurmanızı öneririm. Bu konuları yapılandırılmış bir sırayla çalışmak isterseniz, Borsa Adam Trader Eğitimi'nde teknik analizden sonra AKD, derinlik, kademe ve takas okumayı adım adım, canlı yayın ders kayıtlarıyla birlikte anlatıyorum. Ücretli bir eğitim; bu sayfadaki bilgiler ise ücretsiz kalıyor.

Sık sorulan sorular

Borsada AKD ne demek?

AKD, aracı kurum dağılımının kısaltmasıdır. Bir hissenin belirli bir gün ya da tarih aralığında hangi aracı kurumlar üzerinden ne kadar alınıp satıldığını gösteren tabloya verilen addır. Borsacılar "AKD'ye baktın mı?" diye sorduğunda, hisseyi kimin alıp sattığına baktın mı demek isterler.

Borsada hisseleri kimin aldığını görmek mümkün mü?

Tek tek yatırımcıların adını göremezsiniz. Görebildiğiniz şey, alım ve satımın hangi aracı kurumlar üzerinden yapıldığı (AKD) ve payların hangi kurumlarda saklandığıdır (takas). İkisini birlikte okuyarak alımın birkaç kurumda mı toplandığını, yoksa dağınık mı olduğunu anlayabilirsiniz. Şirket yöneticilerinin ve büyük ortakların bazı işlemleri ise Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yapılan bildirimlerle kamuya açıklanır.

Aracı kurum dağılımı ve takas analizi ücretsiz görülür mü?

Birçok aracı kurum, AKD ve takas ekranını müşterilerine kendi uygulamasında sunar; koşullar ve ücret kuruma göre değişir. Bazı finans siteleri de bu verileri ücretsiz yayımlar, ancak ücretsiz kaynaklardaki veri çoğunlukla gecikmeli ya da gün sonu verisidir. Gün içinde anlık AKD için çoğu zaman ücretli bir veri paketi gerekir.

Takası toplu hisse ne demek?

Takasta payların az sayıda aracı kurumda yoğunlaştığı hisselere "takası toplu" denir. Örneğin bir hissenin dolaşımdaki paylarının büyük kısmı üç-dört kurumda duruyorsa takas topludur; paylar onlarca kuruma yayılmışsa dağınıktır. Toplu takas, payların sınırlı sayıda kurumda biriktiğini gösterir; ama yukarıda anlattığım gibi kurum kişi değildir ve toplu takas tek başına yükseliş ya da düşüş anlamına gelmez.

Takastaki parayla hisse alınır mı?

Genellikle evet. Hisse sattığınızda satış tutarı T+2'de kesinleşir, ama Borsa İstanbul pay piyasasında bu takastaki bakiyeyle aynı gün başka bir hisse alabilirsiniz; alış ve satış takasta netleşir. Bu parayı T+2 dolmadan çekemezsiniz ve bazı ürünlerde kullanamayabilirsiniz. Brüt takas uygulanan hisselerde kurallar daha sıkıdır; kullanılabilir işlem limitinizi aracı kurumunuzun ekranından kontrol edin.